Katecheza nr 81
Wielki Czwartek jest upamiętnieniem tego co dokonało się w wieczór poprzedzający śmierć Chrystusa. Wtedy to w Wieczerniku Jezus zgromadzonym wraz
z Nim Apostołom przekazał swój testament. Jego testamentem jest Eucharystia. Właśnie wtedy, dzień przed swoją Męką Chrystus ustanowił Sakrament Eucharystii a wraz z nim Sakrament Kapłaństwa. To właśnie wtedy została odprawiona pierwsza w dziejach świata Msza święta.
Wielki Czwartek upamiętnia właśnie tamte wydarzenia. Czym zatem jest testament Jezusa? Owe „Bierzcie i jedzcie”, „Bierzcie i pijcie” to słowa, które wtedy przez Jezusa zostały wypowiedziane, a które są wypowiada podczas każdej Eucharystii. To właśnie one są testamentem Chrystusa. Podczas Mszy św. może nie być kazania, może nie być ogłoszeń parafialnych, co więcej może nie być śpiewów a nawet wiernych ale te słowa muszą być wypowiedziane do ważności celebry Mszy świętej. W mszale, czyli księdze, którą posiłkuje się kapłan sprawując Eucharystię, właśnie te słowa zapisane są większą czcionką. Nad nimi zaś widnieje czerwony napis: „… słowa Chrystusa należy wymawiać starannie i wyraźnie, bo tego wymaga ich znaczenie”.
Każda Msza święta odwołuje się do tego, co dokonało się w Wieczerniku podczas Ostatniej Wieczerzy. Testament Jezusa Chrystusa jest wypełniany zawsze wtedy, gdy na różnych krańcach świata sprawuje się Eucharystię. W ciągu całego roku liturgicznego jest tylko jeden dzień, w którym tych słów się nie wypowiada, tym samym nie sprawuje się Mszy św. – ten dzień to Wielki Piątek, wtedy sprawowana jest Liturgia Męki Pańskiej.
By mogła być sprawowana Eucharystia potrzebny jest kapłan. Wielki Czwartek to także dzień ustanowienia właśnie tego sakramentu. W Wielki Czwartek wszyscy kapłani posługujący w danej diecezji gromadzą się na wspólnej Mszy świętej w katedrze. Ta Eucharystia ma swoją odrębną nazwę i nazywana jest Mszą Świętą Krzyżma. Tej Eucharystii przewodzi Biskup, który podczas jej sprawowana dokonuje konsekracji, czyli pobłogosławienia Oleju Krzyżma i Oleju Chorych. Te oleje w dalszej kolejności przekazywane są poszczególnym parafia, do sprawowania sakramentów. Podczas udziela Sakramentu Chrztu świętego używany jest Olej Krzyżma, konsekrowany właśnie podczas Mszy Krzyżma. Podczas Sakramentu chorych, kapłan udzielając namaszczenia używa innego oleju, mianowicie Oleju chorych, który także podczas Mszy Krzyżma jest konsekrowany.
W czasie Mszy Krzyżma dokonuje się jeszcze jedna bardzo ważna rzecz. Mianowicie, księża zgromadzeni w katedrze dokonują odnowienia przyrzeczeń kapłańskich, czyli ponawiają te przysięgi i te przyrzeczenia, które niegdyś, w dniu swoich święceń kapłańskich składali w obecności ówczesnego Biskupa, kapłanów i swoich bliskich.
Każdy na swojej drodze wiary spotkał wielu kapłanów. Niech dzisiejszy dzień, będzie dniem wdzięczności Bogu za każdy sakrament nam udzielony. Niech będzie wyrazem dziękczynienia za każdą Mszę świętą, w której dane nam było uczestniczyć, za każdą formułę rozgrzeszenia, która gładziła nasze grzechy, za każde błogosławieństwo, które na nas spłynęło. Pamiętajmy w swoich modlitwach o tych wszystkich kapłanach, którzy nas chrzcili, udzielali ślubów czy grzebali naszych bliskich. Może jeszcze żyją i nasza modlitwa umocni ich w posłudze kapłańskiej a może już odeszli i dzięki niej wejdą do Królestwa Niebieskiego.
Katecheza nr 82
W Wielki Piątek, zgodnie z prastarą tradycją, Kościół nie sprawuje Eucharystii, a jedynie Liturgię Męki Pańskiej. Ołtarz, który zwyczajnie przyozdobiony jest obrusem, a obok niego znajdują się zapalone świece dziś pozostaje obnażony. To wszystko, by upamiętnić to, co dokonało się na w dniu śmierci Chrystusa. Jak podaje ewangelia, Jezus został ukrzyżowany o godzinie 12.00 a po trzech godzinach konania „wyzionął ducha”. Chrystus zmarł więc o godzinie 15.00. Stąd zaleca się, by dzisiejszą Liturgię zacząć celebrować właśnie o tej porze. Normy liturgiczne pozwalają jednak ze względów duszpasterskich, by przenieść celebrowanie tej liturgii na późniejszą porę.
Liturgia Męki Pańskiej składa się z czterech części: liturgii słowa, adoracji krzyża, Komunii świętej i przeniesienia Najświętszego Sakramentu do Grobu Pańskiego.
Kapłan ubrany w szaty koloru czerwonego, który symbolizuje Mękę Chrystusa na samym początku liturgii poprzez gest prostracji, czyli leżenia krzyżem oddaje cześć ołtarzowi. Następnie rozpoczyna się liturgia słowa. Cechą charakterystyczną wielkopiątkowej liturgii słowa jest lektura Męki Pańskiej, odczytywana z podziałem na rolę. Mękę Pańską w każdy Wielki Piątek czyta się zaczerpniętą z Ewangelii św. Jana, czyli Tego, który był z Jezusem do końca, w odróżnieniu do Niedzieli Palmowej kiedy to czyta się na zmianę Mękę Pańską według św. Mateusza, Marka i Łukasza.
Ostatnim akordem liturgii słowa jest rozbudowana modlitwa powszechna, która w tym roku wzbogacona jest także o prośbę. dotyczącą ustania epidemii.
Następnie rozpoczyna się adoracja krzyża. Każdy z nas doskonale wie, ile w normalnych warunkach potrzeba czasu, by wszyscy wierni zgromadzeni w świątyni oddali cześć krzyżowi. Adoracja krzyża możliwa jest w dwóch formach. Po odsłonięciu krzyża może być jedno, wspólne oddanie pokłonu wszystkich zgromadzonych w kościele, bądź adoracja indywidualna, którą my znamy z naszej świątyni.
Po zakończonej adoracji krzyża na ołtarz nakładany jest obrus, zapalane są świece i rozpoczynają się obrzędy Komunii świętej. Trzeba pamiętać, że Ciało Chrystusa tego dnia nie jest konsekrowane podczas Liturgii, więc Komunia święta udzielana wiernym pochodzi z dnia poprzedniego. Nie ma konsekracji Eucharystii w Wielki Piątek, bo nie ma tego dnia Mszy świętej.
Następnie przenosi się Najświętszy Sakrament w monstrancji do Grobu Pańskiego. Na monstrancję nakłada się welon, przypominający o śmierci Chrystusa.
Tego dnia podobnie jak w Środę Popielcową obowiązuje post ścisły, czyli post jakościowy i ilościowy. Post ścisły obowiązuje osoby między 18 a 60 rokiem życia. Ten rodzaj postu nakazuje ograniczenie liczby posiłków do trzech, w tym tylko jeden do syta.
Katecheza nr 83
Msza święta sprawowana w wieczór Wielkiej Soboty nazywa się Wigilią Paschalną. Jest to najbardziej rozbudowana liturgia w ciągu całego roku. Powinna rozpocząć się po zachodzie słońca a zakończyć przed świtem poranka wielkanocnego. Wigilia Paschalna składa się z liturgii światła, liturgii słowa, liturgii chrzcielnej i liturgii eucharystycznej.
Pierwszych akordem Wigilii Paschalnej jest liturgia światła. W kościele wygasza się wszystkie światła. Kapłani celebrujący wychodzą przed świątynie ubrani w szaty koloru białego, gdzie rozpala się ognisko. Celebrans dokonuje poświęcenie ognia a następnie od ogniska zapala się paschał. Paschał to świeca symbolizująca Jezusa Chrystusa Zmartwychwstałego. Zapalany paschał wnosi się do kościoła i umieszcza się go w centralnym punkcie prezbiterium. Gdy paschał znajduje się już w prezbiterium w kościele zapala się wszystkie światłą i rozpoczyna się śpiew Orędzia Wielkanocnego.
Po zakończeniu tej bardzo uroczystej pieśni rozpoczyna się rozbudowana liturgia słowa. Na Wigilię Paschalną, która nazywana jest matką wszystkich wigilii, lekcjonarz, czyli księga z zapisanymi fragmentami Pisma świętego podaje aż dziewięć czytań (siedem ze Starego Testamentu i dwa z Nowego). Po ostatnim czytaniu ze Starego Testamentu kapłan intonuje hymn Chwała na Wysokości Bogu. W czasie tego hymnu bija dzwony. Od tego momentu liturgii, nieużywane od Wielkiego Czwartku organy znów zaczynają ubogacać celebrację. Po pierwszym czytaniu z Nowego Testamentu kapłan intonuje niesłyszane od wtorku przed Środą Popielcową radosne „Alleluja”. Następnie czytania jest ewangelia. Po niej może nastąpić homilia.
Trzecią częścią Wigilii Paschalnej jest liturgia chrzcielna. Niegdyś to głównie w noc paschalną udzielało się chrztu świętego. Liturgia chrzcielna skupia się przede wszystkim na błogosławieństwie wody, które dokonuje się poprzez wypowiedzenie odpowiedniej modlitwy i zanurzeniu w niej świecy paschału, czyli symbolu Chrystusa Zmartwychwstałego. Podczas tej części Wigilii Paschalnej przyzywa się także wstawiennictwa świętych poprzez uroczysty śpiew Litanii do Wszystkich Świętych. Po jej zakończeniu jeśli są kandydaci do chrztu udziela się im tego sakramentu. Jeśli katechumeni – czyli kandydaci do chrztu są osobami dorosłymi to po chrzcie świętym należy udzielić im także sakramentu bierzmowania, a potem w odpowiednim momencie Wigilii Paschalnej także Komunii świętej. Następnie wszyscy zgromadzeni w świątyni dokonują odnowienia przyrzeczeń chrzcielnych. Na koniec Liturgii chrzcielnej kapłan kropi wodą święconą zgromadzony w kościele lud Boży.
Ostatnią częścią Wigilii Paschalnej jest liturgia eucharystyczna i można w dużym uproszczeniu powiedzieć, że dalej Wigilia Paschalna wygląda tak jak każda Msza święta. Na koniec Wigilii Paschalnej po końcowym błogosławieństwie kapłan bądź diakon rozsyłając lud, dodaje: „Idźcie w Pokoju Chrystusa. Alleluja, alleluja”.
Wigilia Paschalna jest pełna symboli, gestów i czynności liturgicznych zarezerwowanych tylko na tę jedną, wyjątkową uroczystość. Nie bez przyczyny mówi się o niej Matka wszystkich Wigilii.